Westerse wasmiddelen wassen Loekasjenko wit

Met de week tapt Loekasjenko uit een wreder vaatje. Iedereen die hem in de weg loopt, laat hij arresteren, neerknuppelen, ontvoeren of erger.

Deze week zijn de intellectuelen Tatjana Vodolazjskaja, Vlad Velitsjko en Vladimir Matskevitsj opgepakt. En in Kiev is de activist Vitali Sjisjov dinsdag dood gevonden, hangend aan een touw in een boom.

Uit angst voor de moordzuchtige toorn van Loekasjenko zijn drie sporters de Wit-Russische olympische ploeg in Tokio ontvlucht. Nadat hardloopster Kristina Timanovskaja was ontsnapt, zijn meerkampster Jana Maksimova en haar man, tienkamper Andrej Kravtsjenko, een dag later ook uitgeweken.

Europa en de VS vinden Loekasjenko’s „transnationale repressie onacceptabel”, twittert de Amerikaanse minister Antony Blinken van Buitenlandse Zaken. Maar wat stelt het westerse antwoord eigenlijk voor?

Na de vliegtuigkaping in mei om de oppositionele journalist Roman Pratasevitsj te pakken te krijgen, kondigde de EU sancties af tegen Loekasjenko. De lijst oogt indrukwekkend. Er staan 166 mensen en 15 bedrijven op, allemaal steunpilaren van het regime. Handelsembargo’s moeten cruciale sectoren treffen.

Maar schijn bedriegt. Volgens de Russische investeringsmaatschappij Renaissance Capital zitten er veel mazen in de sancties. Ze raken de Ontwikkelingsbank van Wit-Rusland bijvoorbeeld niet, net als veel olieproducten. Kunstmestdelver Belaruskali, goed voor bijna 10 procent van de hele Wit-Russische export, blijft grotendeels buiten schot. Belaruskali’s belangrijkste product (potas met 60 procent kalium) staat namelijk niet op de lijst. Deels is dat bewust gebeurd. De EU is huiverig gewone arbeiders te treffen.

De sancties zijn niettemin van moreel belang. Maria Kolesnikova, een van de drie vrouwen die het vorig jaar tegen Loekasjenko durfden op te nemen, zei het deze week vanuit de cel zo: „Door de steun van de internationale gemeenschap weten en voelen we dat we niet alleen staan op deze ‘duivelse ijsbaan’ van terreur.”

Maar alle goede bedoelingen ten spijt, Brussel heeft te weinig benul van Loekasjenko’s trukendoos. Een sigarettenembargo beantwoordt Minsk met smokkel, valse etiketten en parallelhandel. Geen centje pijn voor ’s lands schatkist. Per 1 juni had de centrale bank een recordbedrag van 6,5 miljard euro aan deviezen- en goudreserves in kas.

Er is eveneens huichelarij in het spel. Terwijl Kolesnikova sinds woensdag terecht staat, blijven westerse bedrijven het regime financieren: via commercials op de staatstelevisie bijvoorbeeld. Procter & Gamble, Nestlé, Mars, Henkel, Colgate-Palmolive, Sandoz, Coca-Cola, PepsiCo, Dr. Theiss Naturwaren en Mondelez leveren zo liefst twee derde van de reclame-inkomsten van Loekasjenko’s staatsmedia, bleek deze week uit onderzoek van de Duits-Zwitserse ngo Libereco. Met dat geld worden programma’s gemaakt waarin jacht wordt gemaakt op lastige burgers. De presentator zit in een decor waar pontificaal een strop hangt, zo’n touw waarmee Sjisjov is gelyncht.

Rondom deze galgen prijzen de producenten van pampers en paracetamol hun zeep, snoepgoed, frisdrank en waspoeder aan. Deze bedrijven pretenderen tegelijkertijd dat ze maatschappelijk verantwoord ondernemen. Collaboreren met Loekasjenko hoort daar kennelijk bij, althans zolang de EU deze bedrijven hun gang laat gaan.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets werkt bij het kenniscentrum Raam op Rusland. Hij schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.

Source