Mekkerend op zoek naar nieuwe betekenissen en zingeving

Waarom geven we bepaalde namen aan voorwerpen, aan personen, aan gevoelens? Waarom heet een mandarijn een mandarijn en staat de vrucht niet voor iets heel anders – liefde bijvoorbeeld? Wat is een goed symbool voor het woord ‘help’? (antwoord: een geopende walnoot) En een blauwgrijs glas – betekent dat niet alles waar een ‘moeder’ voor staat? De Franse kunstenaar Laure Prouvost (1978) vond de woorden die volwassenen aan de dingen gaven, als kind onbegrijpelijk. In plaats daarvan bedacht ze een ander idioom. Eén waar de wereld, wijzelf en ook de taal veel rijker, betekenisvoller en verbeeldingsvoller van werden.

Prouvost krijgt de ruimte op een kleine maar fijne solo – één van vijf – die nu in het Van Abbemuseum in Eindhoven is te zien. Onder de titel ‘Positions’ heeft directeur Charles Esche de laatste jaren een serie tentoonstellingen geïnitieerd die steeds vijf kleine, museale solo’s van opkomende, internationale kunstenaars omvatten. Dat ‘opkomend’ moet weids geïnterpreteerd worden: in het verleden presenteerden kunstenaars zich die net van de Rijksakademie afkwamen; nu, in het zesde deel van ‘Positions’ zijn Laure Prouvost en de Indiase Praneet Soi (1971) nauwelijks nog onbekenden op het internationale kunsttoneel.

‘Positions #6’ staat in het teken van het lichaam, onze omgang ermee en de maakbaarheid ervan. Dat leidt tot vijf kwalitatief en emotioneel volstrekt andere solo’s. Zo heeft de Noorse Ajla Steinvåg (1975) een anekdote van een criminele tandchirurg die zich ontpopte tot organensmokkelaar, erg letterlijk omgebouwd tot een zalenvullende installatie. De Amerikaanse Zach Blas (1981) schept ondanks flitsende beeldschermen, plastic planten en een stellingkast vol op recept verkrijgbare drugs een vrij wezenloze verbeelding van de drugscultuur in Silicon Valley. De Britse Navine G. Khan-Dossos (1982) schilderde naar aanleiding van de gruwelijke moord op de Saoedische journalist en dissident Jamal Khashoggi in het Saoedische consulaat in Istanbul in 2018 honderd gouaches vol symbolen van strijd, surveillance, moord en nationalisme, en componeerde deze tot metershoge tegeltableaus. Khan-Dossos verbeeldt op een huiveringwekkend koude manier het lichaam dat niet (meer) aanwezig is, maar wel is vastgelegd.

Philips’ tentakels

Praneet Soi heeft zich in zijn installatie Centurion (2019-2020) opnieuw laten inspireren door het thema van arbeid versus kapitaal, en is daarvoor neergestreken in lichtstad Eindhoven. Hier was grootfabrikant Philips lange tijd de hoeder van de Eindhovense arbeiders, totdat in 1990 een reorganisatie onder de naam ‘Centurion’ tienduizenden van hun werk beroofde. Soi toont in een veelgelaagde installatie, die bestaat uit schitterende collages, tekeningen en een hypnotiserende videomontage, hoe vrij er in de Philips laboratoria werd geëxperimenteerd (en met groots resultaat). Hij toont de liefde van de werknemers voor hun bedrijf, de absurdistische impact van de bedrijfsarchitectuur op arbeiderswijken en ook de wijze waarop Philips zich schrap moest zetten om in een globaliserende markt te kunnen overleven. Soi maakt van het bedrijf Philips een bijna levend organisme, met tentakels en zenuwen overal in de samenleving.

Navine G. Khan-Dossos, Jamal Khashoggi Dissapears, a Mystery Rattling the Middle East (2018)
Foto Navine G. Khan-Dossos

Een gelijksoortige, tentakelachtige aanpak karakteriseert het werk van Prouvost. In de begeleidende film bij de ingang van de tentoonstelling legt ze uit dat ze met taal wil spelen “als klei”. In het Van Abbe laat ze zien hoe veelvormig, speels en inspirerend die insteek is. Feitelijk ontwerpt Prouvost een nieuw idioom van 30 woorden met daaraan gekoppeld beelden. Die beelden worden in een wandkleed verwerkt en komen tot leven in een (oudere) film, en in een installatie die eruitziet als een schemerige woestijn waar voorwerpen op de aanwijzing van een stem oplichten en een andere betekenis krijgen dan je gewend bent. Een mandarijn is inderdaad net zo goed liefde. Een nagelborsteltje kan opwinding betekenen (want probeer maar eens echt je nagels schoon te maken met zo’n ding). En een geit: dat is geen geit, maar dat zijn u, jij en ik. Mekkerend gaan we de tentoonstelling door – zoals de kunstenaar het graag ziet – op zoek naar nieuwe betekenissen en zingeving. Liefst meer dan een tentoonstellingsbezoek lang.

Source