‘Ik wil graag in dit land blijven’, zei de Rus

De vertrekhal van een vliegveld. Nú, of nooit meer. Het vergt vermetelheid en timing om naar de vrijheid te reiken. De 24-jarige sprintatlete Kristina Timanovskaja deed dit zondag 1 augustus op Haneda Airport in Tokio, nadat haar duidelijk werd dat zij haar kritiek op de coaches van de Olympische ploeg zou moeten bekopen met een gedwongen terugkeer naar Wit-Rusland, waar elke uiting van protest levensgevaarlijk kan zijn. Ze vroeg Japanse politieagenten om bescherming.

Zestig jaar geleden, 17 juni 1961, ging Rudolf Noerejev haar voor. Op het heetst van de Koude Oorlog stapte de 23-jarige solist van het Kirov Ballet door de vertrekhal van het Parijse vliegveld Le Bourget op twee Franse politieagenten af en vroeg hen om bescherming: „Ik wil graag in dit land blijven.” De rest van het balletgezelschap zou doorreizen naar Londen voor het vervolg van de succesvolle tournee, maar Noerejev was al onder dwang ingecheckt voor de terugreis naar Moskou. „Rus kiest in Parijs de vrijheid”, kopte de voorloper van deze krant. Zijn vlucht was weken wereldnieuws. En toen Noerejev begin juli in Parijs optrad bij het Ballet de Cuevas wierpen communisten stinkbommen, rotte eieren en tomaten naar het toneel. Lijkbleek danste hij door, onder ovationeel applaus van het overige publiek.

Noerejev werd de vermaardste danser van de twintigste eeuw. Zijn nomadische westerse leven lang bleef hij beducht voor de wraak van de KGB. Terecht, zo bleek toen na de ineenstorting van de Sovjet-Unie de dossiers openbaar werden. De geheime dienst had „de verrader van het moederland” gevolgd en plannen beraamd hem te ontvoeren, zijn kostbare benen te breken, hem te vermoorden.

Uiteindelijk kon Noerejev naar het nieuwe Rusland reizen om zijn oude, zieke moeder terug te zien. Ze herkende hem niet, zei hij naderhand, maar hij herkende haar ook niet meer.

Er is veel veranderd in zestig jaar. En eigenlijk toch niet. Timanovskaja was gewaarschuwd door haar grootmoeder, vertelde ze tijdens een persconferentie in Warschau, waar ze op een humanitair visum terechtkwam. Timanovskaja’s man en kind zijn Wit-Rusland ontvlucht. Haar ouders niet.

Source