Deze documentaire is een feestje voor een overleden moeder

Wie heel veel emoties had verwacht, kreeg ongelijk. Frédérique, de tiener uit Amstelveen die twee weken geleden het ziekenhuis in werd geslagen omdat ze niet wilde zeggen of ze een jongen of een meisje was, was opmerkelijk rustig toen ze woensdag voor het eerst haar verhaal deed, bij Humberto. Ze kon zich weinig herinneren van de aanval. Pijn had ze amper nog. Ze had meer dan tienduizend steunbetuigingen gekregen (beeld van dozen vol post). Ze was heel barmhartig over haar belagers. En ze leek gelukkig eerder gesterkt dan gebroken in haar opvatting dat het niemand wat aangaat wie je bent en op wie je valt. Toen ze iets over haar eigen voorkeur begon te zeggen, nam Humberto Tan haar in bescherming: dat gaat écht niemand wat aan.

In Het Uur van de Wolf ging het ook over iemand die weinig emoties toonde. Maar dan van grote afstand: een documentaire over een theaterbaas die het toneelstuk regisseert dat hij heeft geschreven over het deels gefictionaliseerde leven van zijn pas overleden moeder. Dat is toch of je achterstevoren door een verrekijker naar een persoon kijkt, zou je zeggen. Maar nee: in Eric de Vroedt: Terwijl het liefde was komt Winnie de Willigen, moeder van De Vroedt (artistiek leider van Het Nationale Theater), zó dichtbij dat aan het einde ervan minstens een van ons in tranen was. Van de ander was het niet duidelijk, die ging even koffie zetten.

Wolvenuur

Nee, niet om twaalf uur ’s nachts natuurlijk. Je moet Het Uur van de Wolf nou eenmaal niet per se kijken op de tijd dat het uitgezonden wordt, je moet je eigen wolvenuur creëren. Tip: doe dat. Kijk deze documentaire van Ditteke Mensink terug. Het is een kunstwerk op zich, dat losstaat van het kunstwerk dat het toneelstuk De eeuw van mijn moeder ongetwijfeld ook is – een toneelstuk dat we nu óók gaan (terug)kijken want het is-slash-wordt in drie delen uitgezonden door de AVROTROS op NPO2, op 6, 13 en 20 augustus, om 22.10 uur.

Dit is allemaal feitelijke informatie die nog even uit moet stellen dat we het over gevoeliger zaken hebben. Een beetje zoals Winnie de Willigen, die Indische moeder die niet-Indisch wilde zijn, haar zoon altijd uitvoerige instructies gaf over welke bus hij moest nemen en op welk perron hij over moest stappen, maar amper haar gevoelens liet zien. Terwijl ze zoveel emoties moet hebben gehad. Over haar vader, in een jappenkamp overleden toen zij drie was. Over de elf keer dat ze moest verhuizen in de oorlog. Over de Bersiap, die tijd na de oorlog die voor haar misschien nog enger was. Over de Joodse stiefvader die ze in Nederland kreeg, wiens ouders in Sobibor waren vermoord.

Lees ook een interview met Eric de Vroedt en Esther Scheldwacht over ‘De eeuw van mijn moeder’

Heel veel repetities

Was er voor haar wel ruimte? Hier wel, in elk geval. Deze docu benadert haar van allerlei kanten, alsof Mensink op een groot leeg doek op allerlei plekken tegelijk begint te schetsen, tot je het hele beeld steeds duidelijker ingekleurd ziet worden. We zien, en dat is práchtig, een stapeltje pasfoto’s waar steeds een volgende versie van Winnie op wordt gelegd tot ze een oude vrouw is. Heel veel repetities. We zien hoe actrice Esther Scheldwacht Winnie wórdt; voor zover wij weten is ze echt in haar veranderd. Zwart-witbeelden uit de oorlog in Indonesië en de tijd vlak daarna. De Vroedt thuis, als hij het laatste deel van het toneelstuk nog moet schrijven. Zijn grote witte kat die uit de kraan drinkt.

Zegt De Vroedt zelf wel wat hij voelt, over zijn moeder? Ja, uiteindelijk wel, maar dan heb je het allang gezien. Misschien hoefde er toch niet over gesproken te worden. Maar het is ook goed als het wel gebeurt. Winnies laatste grote wens was een feestje rond haar ziekbed: iedereen zingen. Deze film en het toneelstuk zijn dat feest.

en vervangen Arjen Fortuin.

Source