De enige drie blusvliegtuigen in Turkije staan aan de grond

Zwartgeblakerde velden. Bomen die eruit zien als afgebrande luciferhoutjes. Een doordringende rooklucht in de heuvels rond Cakilliyali, een idyllisch dorp nabij de Turkse badplaats Bodrum. Het mag een wonder heten dat er nog een paar huizen aan het strand zijn gespaard door de verzengende bosbrand die hier afgelopen weekeinde doorheen trok. Op sommige plekken is de vuurzee vlak voor de witte gebouwen tot stilstand gebracht.

Het dorp is vrijwel uitgestorven. Alle bewoners en badgasten zijn met boten van de kustwacht halsoverkop geëvacueerd naar Bodrum. Alleen de familie Kiran is gebleven. „De kustwacht zette ons zwaar onder druk om mee te gaan, maar we weigerden te vertrekken”, zegt Pervin Kiran, de eigenaresse van een strandtent met enkele gastenverblijven. „Gelukkig maar, want daardoor hebben we ons bedrijf kunnen redden.”

Het vuur begon zaterdagnacht, in de omringende heuvels. Toen de wind opstak, was het dorp in een mum van tijd omringd door vlammen. Gasflessen in de keukens van naburige pensions ontploften, waardoor het vuur zich verder verspreidde. „De planten in onze tuin vlogen zelfs in brand”, vertelt Kiran. „Mijn kinderen waren doodsbang. Omdat we geen water hadden om het vuur te blussen, hebben we de watertank van de buren opengebroken. Ook haalden we emmers water uit zee.”

De familie verwachtte hulp van de staat, net als in 2006, toen een bosbrand snel werd gedoofd met behulp van helikopters en vliegtuigen. Maar die waren nergens te bekennen. ’s Ochtends vlogen er wel twee helikopters over, die een lading water op het vuur gooiden. „Dat gaf ons moed. We dachten dat ze zouden terugkeren met een nieuwe lading. Maar we hebben ze niet meer gezien. De staat liet het afweten. Dat kwam als een enorme schok.”

Uit de hand gelopen

De woede in Turkije is groot over de gebrekkige respons van de centrale overheid op de bosbranden, die nu al tien dagen woeden in het zuiden en westen. Hoewel bosbranden ieder jaar voorkomen, vragen veel Turken zich af waarom ze dit keer zo uit de hand zijn gelopen, en waarom de overheid er niet in slaagt ze onder controle te krijgen. Sociale media zijn overspoeld met video’s van dappere maar onmachtige hulpverleners, wanhopige slachtoffers, en oproepen tot internationale hulp.

Zeker acht mensen zijn omgekomen bij de branden, die al ruim 136.000 hectare (845 vierkante kilometer) bos in de as hebben gelegd, aldus de Europese Bosbranden Informatiedienst. Dat is drie keer meer dan normaal in een heel jaar. En het is pas begin augustus. Volgens experts zullen zulke hevige bosbranden een jaarlijks terugkerend verschijnsel worden door toenemende droogte en stijgende temperaturen. Niet alleen in Turkije, maar in het hele Middellandse Zeegebied.

Erdogan wijst naar lokale overheden, ook al stelt de grondwet dat de staat zorgt draagt voor beschermen bossen

Maar van alle landen in de regio lijkt Turkije het slechtst voorbereid. Terwijl Griekenland 39 blusvliegtuigen heeft, moest president Erdogan bekennen dat Turkije geen enkel bruikbaar blustoestel tot zijn beschikking heeft. De drie vliegtuigen die er zijn, staan aan de grond omdat er niet genoeg geld is voor onderhoud. Dat leidde tot een uitbarsting van woede onder de bevolking. De regering was gedwongen hulp te vragen van Rusland, Azerbeidzjan, Iran en de EU.

Een campagne op sociale media onder de hashtag #HelpTurkey haalde binnen een paar uur miljoenen tweets. Maar volgens Erdogans communicatiedirecteur was de campagne georganiseerd vanuit het buitenland, om Turkije zwak te laten lijken. Hij reageerde met eigen hashtags, zoals #StrongTurkey en #WeDontNeedHelp. Mediawaakhond RTÜK waarschuwde dat tv-zenders zware boetes zouden krijgen als hun berichtgeving zich alleen zou concentreren op de branden die nog woeden.

Politiek explosief

Het beeld van een falende overheid doet denken aan de nasleep van de zware aardbeving in 1999 bij de industriestad Izmit, net buiten Istanbul, die ruim 18.000 levens kostte. De eerste dagen na de ramp leek de regering verlamd. Hulp liet lang op zich wachten en buitenlandse steun werd geweigerd. De storm van kritiek die daarop volgde, droeg in belangrijke mate bij aan de verkiezingsoverwinning van Erdogans AK-partij in 2002, die de heersende politieke elite van de kaart veegde.

De steun voor de AKP bevindt zich al op een dieptepunt als gevolg van de hoge inflatie en werkloosheid, die zijn verergerd door de pandemie. „Terwijl de woede onder de oppositie toeneemt, groeit de angst in regeringskringen”, twitterde Selim Koru, politiek analist van de Turkse denktank Tepav. „Deze trend zal alleen maar toenemen naarmate de steun van de bevolking meer verschuift naar de oppositie.”

Bekijk ook deze fotoserie van de bosbranden in Griekenland Dichte bebossing, droogte en temperaturen tot 44 graden

Erdogan zei woensdag dat de verantwoordelijkheid voor het blussen van branden in „woonwijken” bij de gemeenten ligt, die veelal worden bestuurd door de oppositie, ook al stelt de Turkse grondwet dat de staat zorg draagt voor het beschermen van bos. Maar de burgemeesters van Bodrum en andere steden in de regio klagen dat ze niet eens worden uitgenodigd voor de hulpcoördinatie. Daarom hebben oppositiesteden als Istanbul, Ankara en Izmir hulp gestuurd naar de getroffen gebieden.

Cementwagens met water

Op een weg door afgebrand bosgebied buiten Bodrum staat een brandweerwagen uit Istanbul geparkeerd. De brandweermannen zitten uit de rusten in de schaduw van de auto, terwijl de heuvels naast de weg nog nasmeulen. „We spuiten de heuvels nat om te voorkomen dat er opnieuw brand uitbreekt”, zegt Salih Tandogan, terwijl hij met een zakmes een grote meloen in stukken snijdt voor zijn collega’s. „Maar het is zo heet dat het water gewoon verdampt.”

Recorddroogte in Turkije geeft voeding aan branden

Ook lokale burgers en ondernemers helpen waar ze kunnen. Zo heeft het bouwbedrijf Cagdas uit Bodrum vijftig cementwagens beschikbaar gesteld die water naar het rampgebied brengen. „Normaal gesproken moeten brandweerwagens op en neer rijden om water te halen”, zegt voorman Emrullah Imrak, die met collega’s in de schaduw van een boom zit terwijl de wagens weer worden gevuld. „Met onze hulp kunnen ze non-stop blijven blussen. Hierdoor zijn al twee dorpen gered.” Een school in het stadje Mumcular dient als lokaal crisiscentrum van de gemeente Bodrum. De klaslokalen staan vol met spullen die burgers en bedrijven hebben gedoneerd, zoals voedsel en vuurvaste schoenen. Buiten lopen honderden vrijwilligers, veelal jongeren uit de omgeving die willen helpen.

Dit alles wordt in goede banen geleid door Asli Mercan, een kordate jonge vrouw met een oranje hesje die voortdurend opdrachten geeft via een megafoon. „Vergeet niet te eten, ik heb jullie nog lang nodig.” Even later: „Er zit een kind vast in het vuur, ik heb vrijwilligers nodig om het te bevrijden.” Ze heeft het zo druk dat ze amper tijd heeft om de pers te woord te staan.

Met het natuurgeweld kwam ook het besef dat ‘Green Deal’ urgent is. Lees hier hoe in Duitsland, België en Nederland werd gereageerd op de overstromingen.

Even leek het vuur onder controle, maar toen stak de wind op en moest iedereen worden geëvacueerd

„Van een afstandje ziet het er misschien ongeorganiseerd uit, maar we weten wat we doen”, zegt Mercan terwijl ze snel een broodje naar binnen werkt. „We hebben genoeg vrijwilligers, ook al slapen de meesten maar een paar uur per nacht. Ons grootste probleem is het gebrek aan blusvliegtuigen en helikopters. Vandaag zijn er twee toestellen uit Spanje aangekomen, maar dat is niet genoeg.”

De vliegtuigen werden woensdag ingezet om een elektriciteitscentrale te redden die een half miljoen mensen in de regio van stroom voorziet. Aan het begin van de middag leek het vuur onder controle. Maar toen de wind opstak, laaide het toch weer op en vloog het complex alsnog in brand. Inwoners van de dorpen rond de kolencentrale moesten haastig worden geëvacueerd met behulp van marineschepen.

„De Turkse regering is compleet onvoorbereid op dit soort rampen”, zegt Gökçe Sencan, klimaatonderzoeker van de Koc Universiteit. „In plaats van blusvliegtuigen sturen ze pantservoertuigen met waterkanonnen, die normaal gesproken gebruikt worden tegen demonstranten.”

Turkije is een van de zes landen die het klimaatverdrag van Parijs niet hebben geratificeerd. „Terwijl het land de afgelopen jaren kampte met ernstige droogte die het gevolg is van klimaatverandering. Maar in plaats van zich voor te bereiden, en klimaatbeleid op te stellen, geeft de regering de [Koerdische terreurbeweging] PKK de schuld van brandstichting.”

Source